ახპატის მონასტერი

ახპატის მონასტერი მდებარეობს სომხეთის რესპუბლიკაში, ლორეს პროვინციის სოფელ ახპატში

კომპლექსი აგებულია X-XIII სს-ში. შემოზღუდულია გალავნით. ჩვენამდე მოღწეულ ნაგებობათაგან აღსანიშნავია: ნშანის მთავარი ეკლესია (967-991), რომელიც გარედან შემკულია ქტიტორების სკულპტურული გამოსახულებით, შიგნით კედლები მოხატულია (XIII-XIV სს.); გრიგორის ეკლესია (1005; გადაკეთებულია 1211) და პატარა გუმბათიანი ეკლესია (XII-XIII სს.); გავიტები — დიდი (გადაკეთებულია 1209), გადახურული ჯვარედინი კამარებით და ამაზასპისა (1257) — უდიდესი ოთხსვეტიანი გავიტი; სატრაპეზო (XIII ს.); წიგნთსაცავი (XIII საუკუნის III მეოთხედი); სამრეკლო (1245). გალავნის გარეთ დგას რამდენიმე სამლოცველო და ხაჩკარი.

მონასტერი დააარსა დედოფალმა ხოსროვანუიშმა,აშოტ III ბაგრატუნის მეუღლემ, სავარაუდოდ 976 წელს. დაახლოებით ამავე დროს აშენდა სანაჰინის ახლომდებარე მონასტერი.

კომპლექსის უდიდესი ეკლესია, სურბ ნშანის საკათედრო ტაძრის მშენებლობა სავარაუდოდ, 967-976 წლებში აშოტ III-ის ცოლმა, დედოფალმა ხოსროვანუიშმა დაიწყო და 991 წელს დაასრულა მეფე სმბატმა. იგი მეათე საუკუნის სომხური ხუროთმოძღვრების ტიპიური ნიმუშია, მისი ცენტრალური გუმბათი ეყრდნობა გვერდითი კედლების ოთხ შთამბეჭდავ სვეტს. გარე კედლები მორთულია სამკუთხა ჩაღრმავებით. აფსიდაში გამოსახულია ქრისტე პანტოკრატორი. სამხრეთ კედელზე გამოსახულია საქართველოს ათაბაგი სადუნ მანკაბერდელის ვაჟი ხუტლუბუღა არწრუნი. ეკლესიის დამაარსებლის ვაჟები, უფლისწულები სმბატი და კვირიკე დედოფალ ხოსრავანუიშთან ერთად გამოსახულნი არიან ტაძრის გარე კედელზე.