ხაშმის ღვთისმშობლის (დედამარიამის) კომპლექსი

ხაშმის ღვთისმშობლის (დედამარიამის) კომპლექსი მდებარეობს სოფელ ხაშმთან, მდინარე ლაფიანხევის ხეობაში. მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს. სოფელი ხაშმი შუა საუკუნეებში იწოდებოდა კაწარეთის სახელწოდებით.

ეკლესია XIV-XV საუკუნეებს მიეკუთვნება და წარმოადგენს თავისი ეპოქის ერთ-ერთ ბრწყინვალე ნიმუშს. გამორჩეულია ფრესკებიც. მონასტრის ტერიტორიაზე შემორჩენილია გალავნის კედლები, კოშკები, დარბაზი და რამოდენიმე დამხმარე ნაგებობა. ეკლესია დგას კომპლექსის ეზოს შუაში. ნაგებია გათლილი, მოყვითალო ფერის ქვიშაქვის კვადრებით. ეკლესია დარბაზულია. აქვს ორი შესასვლელი: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ორივე კარი, გარედან მოზრდილი არქიტრავით, თარაზულადაა გადახურული. შესასვლელების არქიტრავზე თითო ტოლმკლავა, რელიეფური ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის გარეგნობა მარტივია, მორთულობა - ძუნწი. გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით. ეკლესიას გარს უვლის გალავანი. შესასვლელი გალავანში ჩაშენებული კოშკიდანაა, აღსანიშნავია ასევე ამ კოშკის არქიტექტურაც. გარდა ამისა შემორჩენილია სხვადასხვა ნანგრევები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ოდესღაც აქ სამონასტრო ცხოვრება ყოფილა.

კომპლექსში შედის ასევე სასახლე, იგი შედგება ორი ორსართულიანი სათავსით. სასახლეს აქვს ციხის ელემენტები.

გადმოცემის თანახმად წმიდა ნინოს პირველი ნათლობა კახეთში, სწორედ ლაფიანხევში ჩაუტარებია. მართლაც ყოველ ზაფხულს ამ ხევში მხოლოდ ერთი თვე მოედინება „ღვთის წყალი“ (ასე ეძახიან მას სოფელში), როგორც დიდი მდინარე და ვარაუდობენ, რომ სწორედ აქ ამ მდინარეში ჩაუტარებია წმიდა ნინოს ნათლობა.

აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სწორედ ამ ადგილას გადიოდა ძველი საქარავნო გზაც.

კომპლექსში მისასვლელად მდ. ლაფიანხევის გადალახვაა საჭირო, მდინარე უმეტესად დამშრალია, კომპლექსზე მისასვლელად სასურველია ზამთარი, როდესაც მდინარეში წყალი ყველაზე მცირე რაოდენობითაა და ფეხის დასველების გარეშე მისვლაა შესაძლებელი