ციხედიდი

ციხედიდი ― არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს მცხეთა-მთიანეთში, სოფელ ძეგვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1,5 კმ-ზე, მდინარე ძეგვისწყლის ხეობაში, ციხედიდის ხევის მარცხენა ნაპირზე, ახლანდელი სოფელ ძეგვსა და მარტაზისხევს შორის (ახლანდელი მცხეთის მუნიციპალიტეტი), მდ. მტკვრის დინების მარჯვენა მხარეს, ციხედიდის ხევში.

თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. კომლექსიდან შემორჩენილია მხოლოდ კოშკი, წმინდა მარიამის ეკლესია და სამრეკლო. დადასტურებულია ფეოდალური ხანის ნასოფლარი და ძვ. წ. II-I საუკუნეების კულტურული ფენებიც. "მატიანე ქართლისაი" იხსენიებს ძვ. წ. IV ს. მოვლენათა კონტექსტში, როგორც ქალაქ სარკინეს ციხეს. ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, იმავე პერიოდში ციხედიდი "დიდი მცხეთის" ერთ-ერთი უბანია სარკინე-ზანავ-ურიათუბანთან ერთად. IV ს. 30-იან წლებში ქართლის მეფე მირიან III-მ ციხედიდის რაბათში ებრაელთა 50 ოჯახი დაასახლა.