ლურჯი მონასტერი

ლურჯი მონასტერი თბილისში, ლეო ქიაჩელის ქუჩის 25 ნომერში მდებარეობს. ეს სახელწოდება ძეგლმა ლურჯად მოჭიქული სახურავის გამო მიიღო. ტაძარი აგებულია XII საუკუნეში, უფრო ძველი ეკლესიის ადგილას. ნაგებობაში გამოყენებულია ადრეული ეკლესიის ცალკეული ნაწილები. ძეგლმა მრავალგზის განიცადა ცვლილება და ჩვენამდე თავდაპირველი სახით არ მოუღწევია. იგი XVI საუკუნეში სპარსელების შემოსევის შედეგად დაზიანდა, მისი დანგრეული ნაწილი XVII საუკუნეში აგურით აღადგინეს. თავდაპირველად ის გუმბათოვანი ნაგებობა იყო და XII-XIII საუკუნეების მიჯნის ქართლის სხვა ტაძრებს უახლოვდებოდა, XVII საუკუნეში კი უგუმბათოდ აღადგინეს და შიდა სივრცეს ბაზილიკის იერი მიანიჭეს. 1873 წელს ტაძარი კვლავ განაახლეს, ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის შეუსაბამო რუსული გუმბათი დაადგეს, ახალი კედლები და ფრონტონები ააშენეს, რამაც ძეგლის დამახინჯება გამოიწვია. გადმოცემის თანახმად ამ ადგილას VII საუკუნეში წმ.იოანე ღმრთისმეტყველის სახელობის მონასტერი ფუნქციონირებდა. ამჟამინდელი ტაძარი, მისი სამხრეთ შესასვლელის ტიმპანზე არსებული წარწერის მიხედვით, ქართლის ყოფილი მთავარეპისკოპოსის - ბასილის მიერაა აგებული. XVIII საუკუნეში იგი გაბაშვილთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. XIX-XX საუკუნეებში ტაძარში პერიოდულად განთავსებული იყო, საწყობი, სამხერხაო და მედიცინის ისტორიის მუზეუმი. 1990 წელს ნაგებობის რუსული გუმბათი კარვისებრი გადახურვით შეიცვალა და ღვთისმსახურებაც აღდგა.

არქიტექტურა

ლურჯი მონასტერი "ჩახაზული ჯვრის" ტიპის ნაგებობას წარმოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი აფსიდით. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. დასავლეთის შესასვლელი თაღოვანია, სამხრეთისა კი - სწორკუთხა. XII საუკუნის ნაგებობისაგან შემორჩენილი თლილი ქვის წყობა ნათლად განირჩევა ფასადებზე. გადარჩენილია ასევე აღმოსავლეთის სარკმლების მდიდრულად მოჩუქურთმებული ფართო საპირეები. გუმბათი ბემის კედლებსა და დასავლეთის ორ ბურჯს ეყრდნობა. XVII საუკუნის აღდგენისას არის ამოყვანილი აგურის შეისრული თაღები და კამარები, აგრეთვე კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. სუსტად შვერილ აფსიდში სამი სარკმელია გაჭრილი, რომლებიც გარეთა მხრიდან ჩუქურთმებითაა შემკული. ორი გვერდითა სარკმელი ცენტრალურ სარკმლთან შედარებით, უფრო მომცრო ზომისაა და უფრო მაღლაა განლაგებული. გუმბათის ყელი და ფასადების კბილანებიანი კარნიზები 1873 წელს არის გაკეთებული. სამხრეთის კარის მცენარეული ჩუქურთმებით მორთულ ტიმპანში რელიეფური გოლგოთის ჯვარი და ვრცელი ასომთავრული წარწერაა, რომელშიც იხსენიებიან: ეკლესიის მაშენებელი - ყოფილი ქართლის მთავარეპისკოპოსი ბასილი, მისი ძმა - ერისთავთ ერისთავი აბულასანი (თამარის ეპოქის ცნობილი მოღვაწე) და ძმისწული დავითი.