ცუცხვათის მღვიმე

ცუცხვათის მღვიმე იმერეთის მხარეში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცუცხვათში მდებარეობს, ზღვის დონიდან 320 მეტრზე. თავისი სიძველითა და სართულების რაოდენობით ცუცხვათის მღვიმე ერთ-ერთი პირველია მსოფლიოში. იგი 13 სართულისგან შედგება. პირველი სართული ადამიანისთვის გაუვალი ვიწრო ხვრელია, რომელშიც მუდმივი ნაკადი გაედინება. მეორე სართული უზარმაზარ ბუნებრივ გვირაბს წარმოადგენს. ტალანის განშტოებებში გვხვდება წყაროები, პატარა ტბა და კალციტის ნაწვეთი ფორმები. ჭერთან შემონახულია ადამიანის მიერ დამაგრებული ძელები - ძველი საკულტო ნაგებობის ნაშთი. უფრო მაღლა მდებარე სართულებზე ნაპოვნია არქეოლოგიური ძეგლები შუა პალეოლითიდან ბრინჯაოს ხანამდე და შუა საუკუნეებამდე. ცუცხვათის მღვიმეში გამოვლინდა ცხოველთა ორმოცამდე სახეობის ძვლები. საყურადღებოა V სართულზე მდებარე ბრინჯაოს მღვიმე, რომელშიც უკანასკნელი 140 000 წლის განმავლობაში მომხდარი კლიმატური ცვლილებებია აღბეჭდილი. XI სართულზე აღმოჩნდა პირველყოფილი საკულტო საგნები: საგანგებოდ დალაგებული მღვიმური დათვის თავის ქალები, ბარძაყის ძვლები და კბილები, მსხვერპლად შეწირული სხვა ცხოველთა ძვლები. VII-IX სართულებზე განლაგებული მღვიმეები ფეოდალიზმის ხანაში სიმაგრეებად გამოყენების ნიშნებს ატარებენ - შემორჩენილია ქვითკირის კედლები, გამოჭრილი საფეხურები და ქვევრების ნატეხები. მღვიმეში გვხვდება ღამურების დიდი კოლონია. ცუცხვათის მღვიმე თავისი მრავალფეროვნებითა და არქეოლოგიური მნიშვნელობით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ძეგლია.