ვანის ციხე (თურქეთი)

ვანის ციხე მდებარეობს თანამედროვე თურქეთში, ვანის პროვინციაშია, ამავე სახელობის ქალაქში, მაღალ კლდეზე, რომელიც ვანის ტბას გადაჰყურებს. ციხის დაბლა მდებარეობდა უძველესი ქალაქი, ურარტუს დედაქალაქი ტუშპა.

მისი სიგრძე 1800 მ, სიგანე 120 მ და სიმაღლე 80 მ. ციხე დაარსდა ძვ.წ. მე-9 საუკუნეში, ძვ.წ. 840-დან 825 წლამდე. ურარტუს პერიოდის მსგავსი ციხესიმაგრეები გვხვდება თანამედროვე სომხეთში, თურქეთსა და ირანში. ზოგადად. ასეთი ციხესიმაგრეები ძირითადად გამოიყენება ტერიტორიული კონტროლისთვის და არა უცხოური ჯარების დასაპირისპირებლად. ამ ციხეს ყველა იმპერია და დამპყრობელი იყენებდა თავისი სტრატეგიული მდებარეობიდან გამომდინარე.

ქსერქსეს დიდის წარწერა ციხის კედელზე

ციხის მახლობლად, კლდის ბრტყელ მონაკვეთზე, ამოტვიფრულია სპარსეთის მეფის ქსერქსე დიდის სამენოვანი წარწერა, რომელიც თარიღდება ძვ.წ. V საუკუნით. წარწერა თითქმის იდეალურ მდგომარეობაშია და დაყოფილია სამ სვეტად და 27 სტრიქონად. ტექსტი დაწერილია მარცხნიდან მარჯვნივ ძველ სპარსულ, ბაბილონურ და ელამურ ენებზე. ეს არის ერთადერთი ცნობილი აქემენიდური წარწერა, რომელიც მდებარეობს ირანის ფარგლებს გარეთ.

წარწერა პირველად გამოაქვეყნა ფრანგმა აღმოსავლეთმცოდნე ევგენი ბურნუფმა 1836 წელს. წარწერის სამენოვანი ტექსტი ლურსმნული დამწერლობის გაშიფვრის საფუძველი გახდა.