ზემო მაჩხაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია

ზემო მაჩხაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია კახეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მაჩხაანში მდებარეობს. ძეგლს არ აქვს არანაირი წარწერა და არც ისტორიულ წყაროებში იხსენიება, თუმცა სტილისტური თავისებურებებით იგი XVIII საუკუნით თარიღდება. ტაძარი კუპელჰალეს ტიპის ნაგებობაა და გრძივ ღერძზე აქცენტირებულ გუმბათიან დარბაზს წარმოადგენს. გუმბათი შვერილთა ორ წყვილს ეყრდნობა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა აფრებით ხორციელდება. საკურთხეველს პასტფორიუმები არ აქვს. აფსიდში, გვიანი პერიოდის სხვა ეკლესიების მსგავსად, რამდენიმე ნიშაა გაჭრილი. გუმბათში რვა სარკმელია გაჭრილი, ძირითად კორბუსში კი - ოთხი, თითო ყოველ მხარეს. ყველა სარკმელი, გარდა დასავლეთისა, თაღოვანია. შესასვლელი ორია - დასავლეთითა და ჩრდილოეთით. დასავლეთის შესასვლელი დიდი ზომისაა და შიგნიდანაც და გარედანაც თაღოვან ნიშაშია ჩასმული, ჩრდილოეთისა კი მცირეა, თუმცა ისიც თაღოვან ნიშშია ჩასმული. ნიში სამხრეთ კედელზეც გვხვდება, თუმცა იქ კარი არ არის გაჭრილი. ეკლესია შიგნიდანაც და გარედანაც რიყის ქვითაა ნაგები. შვერილები, თაღები, შესასვლელები, სარკმლები და გუმბათი აგურისაა. ინტერიერის აღმოსავლეთ ნაწილში შემორჩენილია კვადრატული აგურით მოგებული იატაკი. ინტერიერი შელესილია, ნალესობის კვალი ადგილ-ადგილ ექსტერიერშიც შეიმჩნევა. გარე მასებში აქცენტი მაღალ, დეკორატიულად გაფორმებულ გუმბათზეა გაკეთებული. ცილინდრული გუმბათი გარედან თაღედითაა შემკული. ქვედა კორპუსს ბაზილიკისებრი მოხაზულობა, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მხარეს ჯვრის მკლავები ამაღლებულია და ორფერდა სახურავებით სრულდება. ფასადები სადაა, დეკორი მხოლოდ აღმოსავლეთით, სარკმლის თავზეა გაკეთებული - სიბრტყული ჯვარი და რომბები. მაჩხაანის ეკლესიაში ერთდროულად ვხვდებით ნახევარწრიულ, მკვეთრად შეისრულ და კვერცხისებრ შეისრულ თაღებს, რაც ტრადიციისა და სიახლის შეჯახებაზე მეტყველებს, თუმცა ეს ძეგლში, ზოგიერთ კუპელჰალესთან შედარებით, უფრო ნაკლებად ვლინდება სიახლეები.