აბედათის ციხე

აბედათის ციხე სამეგრელოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბედათში მდებარეობს. იგი მრავალფენიანი ძეგლია, უძველესი ფენა კი IV-VI საუკუნეებით თარიღდება. პარმენ ზაქარაია ვარაუდობდა, რომ აბედათის ციხის უძველესი ნაწილი არის ისტორიული ონოგურისი, ხოლო უფრო მოგვიანებით აგებულ ციხე-დარბაზსა და კოშკს დადიანების საგვარეულოს მიაკუთვნებენ. ციხე ნაგებია ფლეთილი ქვით და ორი გალავნისგან შედგება. მთავარი გალავანი, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია 10-12 მეტრი სიმაღლისაა, მისი ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები მომრგვალებულია. ციხის სამხრეთისა და აღმოსავლეთის მონაკვეთები მეორე გალავნითაა შემოფარგლული, რომელიც რელიეფს მიუყვება. მეორე გალავანი დღესდღეობით მიწის დონეზეა. ფერდობზე გამავალი გალავანი მასში ჩართული კოშკით, ციხის თავდაპირველ ფენას უნდა მიეკუთვნებოდეს. აბედათის ციხე სავარაუდოდ მთელი შუა საუკუნეების განმავლობაში მოქმედი იყო, XVIII საუკუნის ბოლომდე. საუკუნეთა განმავლობაში მას მრავალი გადაკეთება განუცდია. გალავნის ტერიტორიაზე გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ელინისტური ხანის ძვ. წ. III-I საუკუნეების კერამიკული მასალა, ასევე დასავლეთ საქართველოს XIII-XIV საუკუნეების კირმანეული და XVII-XVII საუკუნეების თურქული ვერცხლის მონეტები და ჩიბუხები. ციხის შიგნით, აღმოსავლეთის კედელში ჩაშენებულია ეკლესია, რომელიც IX საუკუნისა უნდა იყოს. იგი საშუალო ზომის დარბაზული ნაგებობას წარმოადგენს. ტაძარი ნაგებია ოდნავ დამუშავებული მოთეთრო კირქვით. ეკლესიას დასავლეთით სწორკუთხა კარიბჭე აქვს, ამ მხრიდან არის ერთადერთი შესასვლელიც.