აბელიას სამება

აბელიას სამება ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, სოფელ აბელიანის მახლობლად. იგი მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლია და უნიკალურია მასზე არსებული წარწერით, რომელიც იმ პერიოდის საქართველოს მდგომარეობასა და არქიტექტურაზე მსჯელობის საშუალებას იძლევა. ეს წარწერა სამხრეთ კარიბჭეზეა განთავსებული და მასზე დაყრდნობით ეკლესია 1250-1259 წლებით თარიღდება. წარწერის ავტორი მანგლელი მთავარეპისკოპოსი არსენ მშვიდობაიძეა და ტექსტში მოხსენიებულნი არიან: "მეფენი ჩუენნი დავით (ნარინი) და დავით (ულუ), დედოფალი თამარ-ხათუნ და ძენი მათი გიორგი..". აბელიას სამება დარბაზული ნაგებობაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით. აღსანიშნავია ძეგლის დახვეწილი პროპორციები და სადა, ორიგინალური დეკორი. ტაძრის ინტერიერი კარგად თლილი დოლიტერის კვადრებითაა მოპირკეთებული. კედლებს შელესვისა და ფრესკების კვალი ეტყობა. შიგა სივრცე სამი სარკმლით ნათდება. მხატვრული თვალსაზრისით საინტერესოა სარკმლების დეკორი. დასავლეთის სარკმლისა და სამხრეთ შესასვლელის თავზე ქვაში ამოკვეთილი ჯვრებია მოთავსებული. ეკლესიის ტრიუმფალური თაღის ქვედა რეგისტრში გამოყენებულია საინტერესო დეკორატიული მოტივი. არქიტრავის ქვის ორივე მხარეს ორნამენტულად შემკული მძლავრი კრონშტეინებია, რომლებზედაც სავარაუდოდ სამხრეთის მინაშენის თაღები გადადიოდა. კარნიზის პროფილი წრეთარგის,თაროსა და ლილვისაგან შედგება. ტაძრის სახურავი ორკალთიანია, გადახურულია კრამიტით. მონღოლთა ბატონობის მძიმე პერიოდში, ასეთი საინტერესო და ლამაზი ძეგლის შექმნა ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. როგორც ტაძრის წარწერა მოგვითხრობს, ამ დროისთვის თვით ეპისკოპოსიც ძალიან გაჭირვებულ მდგომარეობაში იყო და მას მხოლოდ თავისი პირადი შრომით შეეძლო ეკლესიის მშენებლობას შესწეოდა.