არმაზციხე (ბაგინეთი)

ადგილმდებარეობა

არმაზციხე ძვ.წ IV - ახ.წ. VIII საუკუნეების ძეგლია, რომელიც მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობს, მცხეთა-თბილისის გზატკეცილის განაპირას, ბაგინეთის მთაზე. მცხეთაში შესვლამდე აბრასაც შენიშნავთ. სწორედ ამ აბრასთან იპოვნით მოკლეზე ასასვლელ ბილიკს. ხოლო თუ მანქანით მიდიხართ კარსანის გადასახვევთან გრუნტის გზაზე უნდა გადახვიდეთ და მუზეუმის ჭიშკრამდე შეძლებთ მისვლას.

რას ნახავთ

ფარნავაზი, ქურუმები, ღმერთები, კერპების დამხობა, ანტიკური საქართველო - ეს ის მისტიკაა, სადაც არმაზციხის მონახულებისას მოხვდებით. შეაბიჯებთ წარმართულ ტაძარში, სადაც არმაზის კერპი იყო აღმართული და აუცილებლად გაგახსენებათ წმინდა ნინოს, მირიან მეფის, მზის დაბნელების და კერების დამხობის ამბები. ისეირნებთ სამეფო დარბაზში და წარმოიდგენთ როგორ ცხოვრობდნენ აქ ადამიანები, რომ ოდესღაც აქ მათ უყვარდათ, იბრძოდნენ, მათაც ჰქონდათ თავისებური ყოფითი რუტინა, როგორც - ჩვენ. ამ ფიქრებში გართული კი უცებ აღმოაჩენთ, რომ თქვენ წინ მშვენიერი ხედი გადაშლილა და ერთ მხარეს მცხეთის ჯვარს გაჰყურებთ, მეორე მხარეს კი - სვეტიცხოველს. არმზციხეში შეძლებთ ორი განსხვავებული კულტურის, განსხვავებული ეპოქების ზღვარზე იხეტიალოთ.

კომპლექსში შემავალი ნაგებობები

• საფორტიფიკაციო (ზღუდე გალავანი, კოშკები, ბურჯები, კლდეკარი)
• საკულტო ძეგლები და სამარხები (არმაზის კერპის სადგარი, სამსხვერპლო, მავზოლეუმის ტიპის აკლდამა, სარკოფაგი)
• სასახლის თუ ტაძრის ტიპის (სვეტებიანი დარბზი და მისი თანადროული შენობის ნაშთები)
• სამეურნეო (მარანი)
• სანიტარულ-ტექნიკური (აბანო, წყალსადენი)

ისტორია

არმაზციხე (ბაგინეთი) ძველი მცხეთის შიდაციხე გახლავთ. არმაზციხის აშენებას ისტორიული წყაროები ქართლოსს - ქართველთა ნათესავთმთავარს მიაწერენ, იმავე წყაროების მიხედვით მისი თავდაპირველი სახელი ქართლია. სახელწოდება არმაზციხე ფარნავაზს და მის მიერ აღმართულ კერპს, არმაზს, უკავშირდება, რომელიც სახელმწიფოს უზენაესი ღვთაება იყო. ბაგინეთი კი გვიან გავრცელებული სახელია და სავაუდოდ სპარსული სიტყვიდან - ბაგა (ღვთაება) - არის ნაწარმოები.
არმაზციხის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად სამი სამშენებლო პერიოდი გამოიყო. მათგან უძველესი დათარიღდა ძვ.წ. IV-III საუკუნეებით და ფარნავაზის სამშენებლო საქმიანობასთან იქნა დაკავშირებული. მეორე სამშენებლო პერიოდად გამოიყო ძვ.წ. III-I საუკუნეები. მესამე სამშენებლო პერიოდი კი ახ.წ. I-VIII საუკუნეებით განისაზღვრა.
ძვ.წ. 65 წელს, იბერიის მეფე არტაგის მეფობის დროს არმაზციხე რომის სარდალმა - პომპეუსმა დაანგრია. თუმცა ქალაქი მალევე აღდგა. იგი საბოლოოდ VIII საუკუნეში მურვან ყრუს ლაშქრობის შედგად განადგურდა.
ბაგინეთის არქეოლოგიური კვლევა და მეცნიერების მისით დაინტერესება XIX საუკუნის ბოლოს იწყება. ილია ჭავჭავაძისთვის ერთ ბერძენ ხელოსანს არმაზციხეზე ნაპოვნი აგურის ნატეხი უჩვენებია. ილია ძალიან დაინტერესებულა ამ ფრაგმენტით და დიმიტრი ბაქრაძისთვის უთხოვია არქეოლოგიური სამუშაოების ჩატარება. დიმიტრი ბაქრაძეს ეს საქმე ექვთიმე თაყაიშვილისთვის მიუნდვია. სწორედ ექვთიმე თაყაიშვილის ორკვირიანი ექსპედიციის შედეგად გამოვლინდა მხატვრობის ფრაგმენტი ქალღმერთის გამოსახულებით. აღნიშნული ფრაგმენტი და ძეგლზე გამოვლენილი სხვა არტეფაქტები ეროვნულ მუზეუმში ინახება.