ატენის სიონი

ატენის სიონი შიდა ქართლის მხარეში, გორის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ატენიდან ცოტა მოშორებით, ატენის ხეობაში, ფრიალო კლდის კიდეზე მდებარეობს, საყრდენი კედლით გამაგრებულ ბაქანზე. იგი VII საუკუნის I ნახევრის ჯვარ-გუმბათოვანი, ტეტრაკონქის ტიპის ნაგებობაა. ნაგებია მომწვანო-მონაცრისფრო ქვიშაქვის თლილი კვადრებით, გამოყენებუია სხვა ფერის ქვებიც. ტაძარი ოთხსართულიან ცოკოლზე დგას, რომლის ქვეშაც ფართო და დაბალი ცოკოლია. გუმბათქვეშა კვადრატზე, რომელიც ტაძრის გეგმის წამყვან კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს, აღმართულია აფსიდების შვერილებს დაყრდნობილი, სფერული გუმბათის რვაწახნაგა, ოთხსარკმლიანი ყელი. გუმბათქვეშა სივრცე ოთხმხრივ გახსნილია აფსიდებით, რომლებიც გეგმაში ჯვარს ქმნიან. ჯვრის მკლავებს შორის, ყოველ კუთხეში, ტაძრის ცენტრალურ სივრცესთან დაკავშირებული თითო ოთახია. საკურთხეველი ორი საფეხურითაა ამაღლებული. გუმბათი ფართო და დაბალია, გუმბათის ყელი – მასიური. საკურთხევლის დადასავლეთ აფსიდის წინ ბემებია, რის გამოც შენობის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძი უფრო გრძელია, ვიდრე სამხრეთ-ჩრდილოეთისა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სახურავის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში ცხვრის თავის გამოსახულებებია, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი - მინიატურული ტაძრის გუმბათი. მორთულობის სიუხვით გამოირჩევა აღმოსავლეთ და სამხრეთ ფასადები. სარკმლები შემკულია დეკორატიული რელიეფური სათაურებით. ტაძრის მთავარი, სამხრეთის, შესასვლელი, სადაც კარიბჭე მდგარა, მორთულია ორმაგი, ბურთულებიანი კაპიტელებით, ბაზისებით და დეკორატიული ნახევარსვეტებით. ფასადების რელიეფები, გარდა აღმოსავლეთ ფასადისა და ჩრდილოეთ კარისა, თითქმის ყველა ადგილშენაცვლებულია, პერანგი – დიდწილად გამოცვლილი.

მოხატულობა

ატენის სიონის ინტერიერში ბათქაშის ჩამოცვენის შედეგად, ქვის ზედაპირზე უძველესი დეკორის ფრაგმენტები გამოვლინდა. წითელი საღებავით შესრულებულია არქიტექტურული წყობის იმიტაცია. გუმბათში გამოსახული ჯვარიც ასეთივე საღებავითაა შემოხაზული. ტაძარში აგრეთვე პირველ ფენასთან ქრონოლოგიურად ახლო მდგომი, უფრო გვიანდელი დეკორიც გვხვდება. აფსიდის რვა შვერილზე და სამსხვერპლოს კარის ზემოთ, ნაცრისფერი ბათქაშით დაფარულ კედელზე, დამცველობითი ფუნქციის ჯვრებია გამოსახული თეთრი და წითელი საღებავებით. ტაძრის ინტერიერი მთლიანად XI საკუნის II ნახევარში მოიხატა. წერის მანერითა და ტექნიკური ხერხების მიხედვით ჩანს, რომ რამდენიმე მხატვარს უმუშავია. მიუხედავად ამისა, მხატვრობის იკონოგრაფიული და მხატვრული ჩანაფიქრი ერთიანია. მოხატულობის კოლორიტი ცისფრის სხვადასხვა ტონებზეა აგებული, ბაცი მონაცრისფროდან სუფთა კობალტამდე, რომლებიც მოვერცხლისფრო მწვანესთან, წითელსა და იისფერთანაა შეხამებული. სახეები ბაცი, ოდნავ მოყავისფრო ტონის ფართო მონასმებითაა მოდელირებული. ატენის სიონის მოხატულობა ქართული მონუმენტური მხატვრობის ერთ-ერთი გამორჩეული და მნიშვნელოვანი ნიმუშია.

როგორ მივიდეთ

სოფელი ატენი შიდა ქართლის მხარეში, გორის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ტანის მარცხენა მხარეს მდებარეობს, გორიდან 10 კმ-ის დაშორებით. ატენის სიონამდე მიდის სამანქანო გზა. ასფალტი დაზიანებულია, მისვლა შესაძლებელია სედანით.