ხორხების მღვიმე

ხორხების მღვიმე ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ კლდეისში მდებარეობს, ბედენის ლავური პლატოს სამხრეთ კიდეზე, მდინარე კლდეისისწყლის აუზში, ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე. იგი ყინულოვანი მღვიმეა და გამომუშავებულია დოლერიტულ ლავებში. ეს ადგილი ერთი შეხედვით დიდი ლოდების გროვას წარმოადგენს. ლოდებს შორის ორი შესასვლელია, საიდანაც გვირაბებით დაქსელილ მღვიმეში მოხვდებით. ეს შესასვლელი ხვრელები ლავაში გაჩენილა ტექტონიკური ან გრავიაციული პროცესების შედეგად. რამდენიმე შახტში მცირე ყინულის ფენები ჩნდება. ყინული განსაკუთრებით უხვად ცხელ ზაფხულში წარმოიშობა. მღვიმეს საფეხურებრივი ფსკერი აქვს და მისი საერთო სიღრმე 14 მეტრია. ხორხების საყინულე, გარდა ბუნების ძეგლისა, არქეოლოგიური ობიექტიცაა, რომელსაც უაღრესად დიდი სამეცნიერო მნიშვნელობა აქვს. მღვიმეში შემონახულია დიდი ზომის ქვებით ტლანქად ნაგები გვირაბისებური სიღრუე, რომელიც, შესაძლოა, საიდუმლო სალოცავს წარმოადგენდა მტრის შემოსევების დროს. ხორხების მღვიმე მოხსენიებული აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს: "ხორხებს არს ქვაბი კლდისა, რომელი არს ზამთარ თბილ, ვითარცა აბანო, და ზაფხულს დის წყარონი კლდიდამ; მას წყაროს ჰყინავს და არს ყინული ფრიად წმიდა და მრავალი, ზიდვენ ზაფხულს მეფისათვის". როგორც ჩანს ხორხების საყინულიდან ზაფხულობით მეფისთვის ყინული მიჰქონდათ, ამიტომაც მას მეფეთ საყინულის სახელითაც მოიხსენიებენ.