თავკავთას ციხე

თავკავთას ციხე მდებარეობს შიდა ქართლში, კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფ. წინარეხთან. იგი აგებულია XII ს-ში. მას კავთის ციხესაც უწოდებენ.

ვახუშტი ბაგრატიონი გადმოგვცემს: „დიდგორის კალთას, არს ციხე კავთისა, მაღალს კლდესა ზედა შენი“

მდებარეობს კასპის მუნიც-ში, მდ. კავთურასა და ბოტისისწყლის გამყოფი ქედის კონცხზე, თანამედროვე სოფ. წინარეხის სამხრეთით, 7 კმ-ის დაშორებით. კავთის ციხეს დღეს თავკავთას უწოდებენ.

ციხის (70X25 მ) გალავანი კონცხის რელიეფს მიჰყვება. ნაგებია ფლეთილი ქვიშაქვითა და აგურით. გალავანი გამაგრებულია ნახევარწრიული კონტრფორსებით. ნაგებობა შედგება ზედა და ქვედა ციხისაგან, რომელთა ტერიტორიაზე შეიმჩნევა სხვადასხვა შენობის კვალი. ციხე თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ციხე-გალავნის აღმოსავლეთით, კონცხის ციცაბო კალთაზე ამოყვანილია საყრდენი კედელი ნახევარწრიული კონტრფორსებით. შექმნილ ბაქანზე დგას წმინდა გიორგის XIII ს-ის დარბაზული ეკლესია (14,5X8,5 მ). ნაგებია ქვიშაქვის კვადრებითა და აგურით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიულ აფსიდაში ერთი თაღოვანი სარკმელია. თითო სარკმელია დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში. ორი – სამხრეთ კედელში. XIV-XV სს-ში ეკლესია შეუკეთებიათ და მოუხატავთ. ეკლესია სამხრეთიდან შემოზღუდული ყოფილა გალავნით, რომელშიც გეგმით კვადრატული კარიბჭე იყო ჩართული.