ცივასულას ციხე

ცივასულას ციხე აჭარაში, ქედის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, აგარისღელესა და აჭარისწყლის შესაყარში, ცივასულად წოდებული ადგილის ზემოთ, სასირეს გორას აღმოსავლეთ ნაწილში. იგი XI-XIII საუკუნეებით თარიღდება. ციხეს სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა, მისი ძირითადი ფუნქცია აჭარისწყლის ხეობასა და აგარისწყალზე გამავალი გზების გაკონტროლება იყო. მაღალ, კლდოვან კონცხზე აგებული სიმაგრე თითქმის მიუვალია, მას მისადგომი მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს, ვიწრო ბილიკის სახით. ციხე პატარა ზომისაა და საკმაოდ დაზიანებულია, მისი ფართობი დაახლოებით 400 მ²-ია. ფლეთილი ქვით ნაგები ციხის კონტური მრუდხაზოვნად მიყვება კლდის კონტურს. დღესდღეობით შემორჩენილია ციხის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები და ნაწილობრივ აღმოსავლეთი კედლის ზემო ნაწილი. გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლის შემორჩენილი სიმაღლე-5,5 მეტრია, სისქეკი - 0,7-0,8 მეტრი. ციხის შიგნით სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთებია შემორჩენილი. სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში კლდეში ნაკვეთი წყლის რეზერვუარია დაცული. კლდეთა სისტემის ყველაზე შემაღლებულ ადგილზე დაშენებულია კოშკი, რომელიც ორსართულიანი უნდა ყოფილიყო. კოშკის შიგნით, საკმაოდ იყო ხის კოჭებისათვის განკუთვნილი ფოსოები იყო დატანილი. კოშკს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილი აქვს გალავნის ნაშთი. გალავნის კედლებში სათვალთვალო ნიშებია დატანილი. სამხრეთ კედელში შემორჩენილია სათოფურები. შესასვლელი ციხეს ქვედა ნაწილიდან ჰქონია. ცივასულას ციხე ნაგებია ქვითკირით, ქვები ფლეთილია, წყობა უსწორმასწორო.