ზუბის ციხე

ზუბის ციხე ლეჩხუმში, სოფელ ზუბში მდებარეობს, მთებით შემოზღუდული ხეობის შუაში მძლავრად ამოზიდულ კონცხზე დგას. იგი ადრეული პერიოდიდან სტრატეგიულ და კარგად გამაგრებულ ციხეს წარმოადგენდა და იმერეთ-ქვემო სვანეთის მთავარ გზას აკონტროლებდა. ზუბის ციხე გაიგივებულია ქართლის ცხოვრებაში მოხსენიებული თაკვერის ციხესთან, რომელიც ვახუშტი ბატონიშვილის განმარტებით, მთა კავკასის ძირში, მდ. ცხენისწყლის ნაპირას, კონცხზე მდებარეობდა. თაკვერის ციხე თაკვერის ერისთავთა ერთ-ერთი რეზიდენცია უნდა ყოფილიყო. XVII საუკუნის II ნახევრიდან გრიგოლ ცაგერელს ზუბის ციხე ხვამლის წმ. გიორგის ეკლესიისთვის შეუწირავს. სიმაგრეს მხოლოდ აღმოსავლეთიდან აქვს მისასვლელი, სამი მხრიდან კი მდინარე უვლის. სიმაგრე ქვედა ციხისა და ციტადელისგან შედგება და დაახლოებით 1300 კვმ ფართობი უჭირავს. ქვედა ციხე ფერდობზე ტერასულადაა შეფენილი და ციტადელს აღმოსავლეთიდან აკრავს. პირველი ტერასა თხრილით გამაგრებული კვადროვანი გალავნით იყო მოზღუდული, მეორეს, სწორკუთხა ტერასას კი კვადროვანი ქვით ნაგები საყრდენი კედელი ჰქონია. მესამე ტერასაზე, ყველაზე შემაღლებულ ადგილას სწორკუთხა, ნატეხი ქვით ნაგები ციტადელია, რომელიც ყველა კუთხეში ნახევარწრიული და წრიული ბურჯებითაა გამაგრებული. ციტადელის შუაში ოთხკუთხა კოშკია. ციხეზე ორი სამშენებლო პერიოდი განირჩევა, როგორც ჩანს, იგი გვიან შუა საუკუნეებში განუახლებიათ.

სოფელ ზუბის ტერიტორიაზე არის XX-XXI საუკუნეების ეკლესია.