ხომულის ციხე

ხომულის ხიხე იმერეთის მხარეში, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხომულში მდებარეობს. იგი გოჩიას ციხის სახელითაც არის ცნობილი. ციხე V-VII საუკუნეებით თარიღდება. სიმაგრე ხომულის მღვიმეზეა დაშენებული, რომელიც ქვის ხანის ადამიანის სადგომს წარმოადგენდა. ციხე 5 სართულისგან შედგებოდა, თუმცა ამჟამად მხოლოდ ორი სართულია შემორჩენილი. გალავნის კედლის სისქე 3 მეტრია. ზღუდე მოპირკეთებული ყოფილა თლილი ქვით. ციხის სათვალთვალო კოშკის კარნიზზე აღმოჩნდა თერთმეტსტრიქონიანი ქართული წარწერა, სადაც მოხსენიებული არიან ზაალ და გიორგი ღოღობერიძეები. როგორც ჩანს ნაგებობა XVII საუკუნეში ზაალ ღოღობერიძეს განუახლებია. აკადემიკოსი ნიკო ბერძენიშვილი ხომულის ციხეს შემდეგნაირად აღწერს: „ციხე წარმოადგენს გაგრძელებულ ოთხკუთხედ გალავანს, გალავანის სიმაღლე არ ჩანს, ყოველ კუთხეში დატანებულია ოთხკუთხა ბურჯი (ყველა ბურჯი მასიურია), გალავნის კედლის სისქე 3 მეტრია. გალავნის ზღუდე შეპერანგებული ყოფილა თლილი ქვით“.