ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი მდებარეობს ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში. მუზეუმი აგროვებს, შეისწავლის და ექსპოზიციაში ასახავს მხარის ისტორიას. იგი 1958 წელს დაარსდა. დაარსებიდან სამი წლის განმავლობაშის ხვადასხვა არქეოლოგიური გათხრებისა და ექსპედიციების შედეგად მოპოვებული იქნა მხარისათვის დამახასიათებელი უამრავი არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, გეოლოგიური, მინერალოგიური, ნუმიზმატიკური და ხელნაწერი მასალა. მუზეუმის პირველი ექსპოზიცია გაიხსნა 1961 წლის 5 აგვისტოს.

2003 წელს   ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს ქართველი მეცნიერის, ისტორიკოსის, არქეოლოგის, აკადემიკოსის, საზოგადო მოღვაწის ნიკო ბერძენიშვილის სახელი მიენიჭა. მუზეუმში ფუნქციონირებს არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ისტორიისა და მუნიციპალიტეტის თანამედროვე ცხოვრების ისტორიის ამსახველი განყოფილება. 

მუზეუმში ძირითადად დაცულია არქეოლოგიური მასალა: ძვ. წ. V-VII საუკუნეების საბრძოლო და შრომითი იარაღები, ადრეანტიკური ხანის სამაროვანის არტე-ფაქტები, სხვადასხვა მასალისგან დამზადებული მძივები, სამაჯურები, საყურეები, ჭურჭელი, ნუმიზმატიკური მასალა, XIX ს-ის საბრძოლო იარაღი:  ხმლები, ხანჯლები, მოვარაყებული თოფები. XIX ს-ის ეთნოგრაფიული მასალა, ხელნაწერები,  მუსიკალური ინსტრუმენტები: ჩანგი, ფანდური, სალამური, მუსიკალური კარადა (პოლიფონი), გურიის ერისთავების პირადი არქივები, დოკუმენტური მასალა.