ყანჩავეთი

სოფელი ყანჩავეთი (ყანჩაეთი) მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ხარულის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე ყანჩაურისხევის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. 2008 წლიდან სოფელი ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და ცხინვალის რეგიონს მიეკუთვნება. იგი ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია. ყანჩავეთი ძალიან ლამაზი ბუნებითა და საინტერესო ძეგლებით ტურისტულად მიმზიდველი ადგილია. სოფლის განსაკუთრებით აღსანიშნავი ძეგლი IX-XIII საუკუნეების ყანჩავეთის კაბენის მონასტერია. ყანჩავეთი უძველესი დროიდან იყო დასახლებული, აქ აღმოჩენილია ანტიკური პერიოდისა და ადრეული შუასაუკუნეების სამარხები და ნასახლარები. IX ს-ში ყანჩავეთი საერისთავოს ცენტრი იყო, მისი მფლობელები იყვნენ ერისთავთ-ერისთავები ბაკურ და იოანე ყანჩაელები. X ს-ში მან საერისთავოს ცენტრის ფუნქცია დაკარგა. XIV ს-ის დასაწყისში მეფე ვახტანგ III-მ ეს სოფელი ქსნის ერისთავ შალვა ქვენიფნეველს უწყალობა. XV ს-ში აქ ყმა-მამული სამთავისის მონასტერსაც ჰქონია. ყანჩავეთის კაბენში საძვალე ჰქონდათ ქსნის ერისთავთა განაყოფ აზნაურ რატიშვილებს. რატიშვილები ფლობდნენ ამ სოფელს XVIII ს-შიც. ყანჩავეთზე გადიოდა ქსნისა და ლეხურის ხეობების შემაერთებელი უძველესი გზა.