საფარის მონასტერი

საფარის მონასტერი — შუა საუკუნეების ქართული მონასტერი. მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ღრელთან ზღვის დონიდან 1300 მეტრზე.

საფარის მონასტერი სამცხის მფლობელ ჯაყელთა ერთ-ერთი რეზიდენცია იყო. დაარსებულია არა უგვიანეს X საუკუნისა.

ისტორია

XIII საუკუნის მიწურულს საფარისათვის ახალი ეპოქა იწყება. 30-იანი წლებიდან საქართველოს მონღოლები შემოესივნენ. სამცხე ამ დროს უკვე გამოყოფილია საქართველოს სახელმწიფოსაგან, რომლის მმართველი - ჯაყელები უკვე მონღოლთა ცენტრალურ ხელისუფლებას ემორჩილებიან, თუმცა მაინც ატარებენ ქართულ საკარისკაცო წოდებებს. სწორედ ამ პერიოდში XIII-XIV საუკუნეებში ჯაყელებმა გადააქციეს საფარა თავის რეზიდენციად და საგვარეულო საძვალედ.

XVI-XVII საუკუნეთა მიჯნაზე, სამცხეში თურქების დამკვიდრების შემდეგ, საფარა დაცარიელდა. ისევე, როგორც მესხეთის სხვა ეკლესია-მონასტრებიდან, საფარადანაც გახიზნეს ხატები და სხვა განძეულობა. მონასტრის უმთავრესი ხატი - წმ. საბასი - იმერეთში, სოფელ ჩხარის ეკლესიაში დაუსვენებიათ. განძის ნაწილი ქართლში სოფელ არდეთში მოხვდა.

XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში, ვახუშტის ცნობით, საფარას მონასტერი "შვენივრად დიდშენი, გუმბათიანი, შემკული ყოვლითა საეკლესიოთა და წმინდანთა ნაწილებითა", ერთი მღვდელის ამარა იყო დარჩენილი. საფარელი მღვდელი გიორგი ზედათმოგვის 1773 წლის წარწერაში იხსენიება.

XIX საუკუნეში საფარის მონასტერი სრულად მიტოვებული და გავერანებული იყო. საფარაში სასულიერო მოღვაწეობა 50-იანე წლებიდან იწყება. თავიდან მონასტერში ქართველი ბერები დაემკვიდრნენ ხოლო 1893 წელს რუსული მონასტერი დაარსდა. რუსულმა მონასტერმა საბჭოთა პერიოდამდე გასტანა მხოლოდ.

საფარის კომპლექსში შემავალი ნაგებობები:

• წმ. სტეფანეს სახელობის ერთნავიანი სამლოცველო
• საფარის სასახლე
• იოანე ნათლისმცემლის სამლოცველო
• წმ. საბას გუმბათოვანი ტაძარი
• მიძინების ტაძარი
• წმ. დიმიტრის სახელობის სამლოცველო
• იოანე ოქროპირის სამლოცველო
• სამრეკლო
• წმ. გიორგის ეკლესია