ცაიში

ცაიში — სოფელი, ბალნეოლოგიური კურორტი სამეგრელოს მხარის, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჯუმის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 50 მეტრზე.

ცაიში IX საუკუნიდან წარმოადგენდა საეპისკოპოსო კათედრას. სოფელში დგას XII-XIV საუკუნეების ეკლესია, უფრო ადრეული ეკლესიის ფრაგმენტები ჩართულია ახალი ტაძრის კედლებში. ასევე XVII საუკუნის ეკლესია „ჯეგეთა“.

ცაიშის ღირსშესანიშნაობას ასევე წარმოადგენს ჰიპერთერმული და ჰიპოთერმული მინერალური წყლები, რომელთა სამკურნალო თვისებები ჯერ კიდევ ვახუშტი ბატონიშვილს აქვს აღწერილი.

ქართველი გეოგრაფი ცაიშს უმშვენიერესი მდებარეობისა და უძველესი სამკურნალო წყაროს ადგილად იხსენიებს. დღეისთვის გამოკვლეულია ცაიშის 18 მინერალური წყარო და დადგენილია, რომ აქაურ ჰიპოთერმულ მინერალურ წყალს (24–260ჩ) უნიკალური შემადგენლობა აქვს.

ფლორა და ფაუნა

ცაიშის ფლორა და ფაუნა მრავალფეროვანია. აქ გვხვდება 400–600 წლის ხემცენარეები. ასეთია ხემცენარე ძელქვა, რომელიც მხოლოდ იაპონიასა და საქართველოშია შემორჩენილი. სოფელში არის ძელქვის კორომი.

ასევე ცაიშის ღვთისშობლის ეკლესიის ეზოში გვხვდება უზარმაზარი ცაცხვის ხე, ვარაუდით არის 600 წლის. იონა მეუნარგიას სახლ-მუზეუმის ეზოში არის მაგნოლია 100 წლის. ხარობს იშვიათი ჯიშის ყურძენი - იზაბელა. (ეს მცენარე ვახუშტი ბატონიშვილს მიჰქონდა აფხაზეთში, მაგრამ როცა შეამჩნია, რომ მცენარე გზაში კვდებოდა, ცაიშში დატოვა. სწორედ ამ მოვლენას შეიძლება მივაკუთნოთ იზაბელას გავრცელება სამეგრელოში). ასევე ხარობს კოლხური ბზა, ლუფა, ტუნგო, ევკალიპტი, დაფნა, ურთხელი.

ცაიშის ტყეში ცხოვრობს: მგელი, ტურა, მაჩვი, ნუტრია. ფრინველებიდან – ბეღურა, ყვავი, შაშვი.