თუშეთის შესახებ


საუკეთესო პერიოდი: ზაფხული, მაისი, სექტემბერი, ოქტომბერი

თუშეთი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. მდებარეობს კახეთის მხარის, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ზღვის დონიდან 900 - 4800 მ სიმაღლეზე. თუშეთის ცენტრად ითვლება სოფელი ომალო. თუშეთი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.

თუშეთი გამორჩეულია ულამაზესი მწვერვალებით, როგორებიცაა: ტებულოს (ზღვის დონიდან 4492 მ.), დიკლოს (ზღვის დონიდან 4285 მ.) და ბორბალოს (ზღვის დონიდან 3294 მ.). თუშეთში ჯერ კიდევ შენარჩუნებულია კულტურული მემკვიდრეობის უნიკალური ძეგლები, უძველესი ნასოფლარები, ხალხური ხელსაქმის ნიმუშები, ყოფითი კულტურის ნივთები. აქ გარემომცველ ისტორიულ-კულტურულ ლანდშაფტებთან ერთად დაცულია ტრადიციები და მოსახლეობის ყოფითი წეს-ჩვეულებები.

თუშეთი ოთხ ძირითად თემად იყოფა: პირიქითა, გომეწრის, წოვათას თემი და ჩაღმის თემი. მოიცავს 40-მდე ნასოფლარს და 10 სოფელს, სადაც მუდმივი მოსახლეობა შემორჩა. თუშეთის სოფლები ზღვის დონიდან 1900-დან 2400 მეტრ სიმაღლეზეა განთავსებული, ცენტრად კი ითვლება სოფელი ომალო

თუშეთში მდებარეობს სოფელი ბოჭორნა, რომელიც ევროპის მასშტაბით ზღვის დონიდან ყველაზე მაღლა მდებარე დასახლებული პუნქტია.

თუშეთს ზოგჯერ მთათუშეთსაც უწოდებენ, რადგან თუშები ბარშიც სახლობენ, კერძოდ ახმეტისა და თელავის რაიონებში. მაგრამ „ბარის თუშეთი“ სინამდვილეში კახეთია, ამიტომ ტერმინი „მთათუშეთი“ არც ისტორიულადაა გამართლებელი და ვერც თანამედროვე ვითარებას ასახავს.


როგორ მოვხვდეთ თუშეთში?

თუშეთში მოხვედრა საქართველოში ყველაზე მაღალი, აბანოს უღელტეხილის გავლითაა შესაძლებელი, რომელიც ზღვის დონიდან 2900 მეტრზე მდებარეობს. თუშეთისკენ მიმავალი გზა საკმაოდ რთლია და მასზე გადაადგილება მხოლოდ მაღალი გამავლობის მანქანითაა შესაძლებელი.

თუშეთში სეზონი იხსნება გვიან ზაფხულში და მთავრდება ადრე შემოდგომაზე. დანარცენ დროს გზა ჩაკეტილია დიდთოვლობის, საზვავე საფრთხისა და მეწყრისგან დაზიანებული გზის გამო.


სამზარეულო

თუშური სამზარეულოსათვის დამახასიათებელია ადგილობრივი კერძები, როგორებიცაა: თუშური ხინკალი, რომელიც დაბეგვილი ხორცისაგან მზადდება, თუშური ცხვრის ყველი, რომელსაც ასევე გუდის ყველს უწოდებენ, თუშური ყველისაგან დამზადებული ხაჭაპური და საოცრად მრავალფეროვანი რძის ფროდუქტები.


ისტორია

თუშეთში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალის მიხედვით, აქ ადამიანი გვიან ბრინჯაოს ხანაში დასახლებულა. ქართულ საისტორიო წყაროებში კი საკმაოდ მწირი ცნობები მოიპოვება თუშეთის შესახებ. 

საქართველოს ეს უნიკალური მხარე უძველესი კულტურის ნაშთებს ინახავს. თუშური კოშკები – ქვის ეს დრეკადი ნაგებობები თუშთა თავშესაფარს და ასევე სათვალთვალოს წარმოადგენდა ჩეჩნებისა და დაღესტნების თავდასხმებისგან თავის დასაღწევად. ამ კოშკებში აღმოჩენილი თუჯის ცხოველების ფიგურები IV-V საუკუნეებით თარიღდება. თუშეთში რომ კულტურა და არქიტექტურა უძველეს დროშივე იყო განვითარებული, ამაზე მეტყველებენ ასევე ფუტკრის სკის სტილის ნაგებობები.

VIII საუკუნეში თუშეთი მოიხსენიება საქართველოს სამეფოსადმი დაქვემდებარებულ ჩრდილო კავკასიელ ტომებთან, კერძოდ, ხუნძახის თემთან საერთო ადმინისტრაციულ საზღვრებში — წუქეთის საერისთაოში. ამ დროს უნდა უკავშირდებოდეს ქრისტიანობის გავრცელება რეგიონში, რაზეც მეტყველებს ინგუშეთისა და დაღესტნის IX საუკუნის ქრისტიანული ძეგლები.

მნიშვნელოვანია XVI საუკუნის ცნობა, რომელიც ეხება კახეთის მეფე ლევანის მიერ თუშთა შემომტკიცებას. ეს არის პირველი ისტორიული ცნობა თუშეთის მეცხვარეობისა და კახეთში ზამთრის საძოვრებით სარგებლობის შესახებ.

XVII საუკუნეში, როგორც ექვთიმე თაყაიშვილის მიერ მიკვლეულ ქვაზე დაწერილი გუჯარიდან ირკვევა, თუშებს თავიანთი ცხვარმრავალი ფარებისათვის ათვისებული აქვთ შირაქის ზამთრის საძოვრები, რომელსაც დღემდე არ დაუკარგავს თავისი ეკონომიკური მნიშვნელობა და თუშეთის გეოსოციალური სტრუქტურის ორგანულ კომპონენტს წარმოადგენს.

მეზობელი ტომების თავდასხმებისაგან თუშეთის თავდაცვასა და უსაფრთხოებას უზრუნველყოფდა ადგილობრივი არქიტექტურა. სოფლების განაშენიანებისათვის, უძველესი დროიდან უპირატესობა ენიჭებოდა ბუნებრივ სიმაგრეებსა და შეჯგუფულ დასახლებას. ამგვარ ციხე-სოფლებს განეკუთვნება ძველი დიკლო, ჰეღო, წარო, ინდურთა და ა. შ.

თუშეთის ყოველ სოფელში დღემდეა შემონახული XVII-XVIII საუკუნეების თავდაცვითი და სასიგნალო ციხე-კოშკები, რომლებშიც იხიზნებოდა მოსახლეობა და კოლექტიურად იცავდა თავს მომხვდურთაგან.

საოჯახო თემის საცხოვრებელმა ციხე-სახლებმა XIX საუკუნის II ნახევარში დაკარგეს თავდაცვითი ფუნქცია და დაიწყო მათი გადაკეთება და ახალი ტიპის საცხოვრებლების-აივნიანი სახლების მშენებლობა, რაც პასუხობდა შეცვლილ სოციალურ-ეკონომიკურ მოთხოვნილებებსა და ესთეტიკურ შეხედულებებს.


სალოცავები

თუშები ღვთისმოსავი ხალხია, თუმცა მათი უმრავლესობა ჯერ კიდევ კერპთაყვანისმცემელია. სოფლებში - დართლოსა და შენახოში შემორჩენილია უძველესი დროის სალოცავები. შენახოს სალოცავში შესვლა ეკრძალებათ ქალებს. აქაური ხატი ქვების პატარა შეკვრაა, რომელსაც ცხოველების რქებითა და სანთლებით ამკობენ. თუშეთში წმინდა გიორგის რამდენიმე სალოცავია. "შავი" გიორგის წმინდა სალოცავს ლაშარი ეწოდება. მის სახელთანაა დაკავშირებული თუშების დღესასწაული ლაშარობა, რომელიც აღდგომიდან დაახლოებით ასი დღის შემდეგ იმართება შენახოსა და ჩიროში. ხატობის ამგვარი დღესასწაულები აქაური რელიგიისა და კულტურის განუყოფელი ნაწილია, რომელსაც თან ახლავს შაირობა.


მანძილი დედაქალაქიდან
190 კმ
რეკომენდებული დრო
2 დღე

იხილეთ ასევე

სოფელი დოჭუ მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი გოგლურთა მდებაორებს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში. ...

სოფელი საბუე მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი საჩიღოლო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ვესტმო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ვესტომთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ილიურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ბუხურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ვერხოვანი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ჯვარბოსელი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი კოკლათა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში....

სოფელი ცოკალთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე  ჭანჭახოვანი ხეობაში....

სოფელი ქუმელაურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე მდინარეების თუშეთის ალაზნისა და ხისოს ალაზნის შესართავის მახლობლად....

ომალო — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში მდინარე პირიქითი ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1880 მეტრი, ახმეტიდან 90 კილომეტრი. თუშეთის რეგიონის ა...

ორეთის ტბა მდებარეობს თუშეთის დაცული ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 265 მეტრზე. ...

სოფელი ჟველურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 2100 მეტრზე. ...

სოფელი დართლო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 1830 მეტრზე. ...

სოფელი კვავლო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2150 მეტრზე. ...

სოფელი დანო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2100 მეტრზე. ...

ოფელი ჭეშო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 1975 მეტრზე. ...

სოფელი ფარსმა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2075 მეტრზე.  ...

სოფელი გირევი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2060 მეტრზე. ...

სოფელი ჰეღო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2050 მეტრზე....

სოფელი ნაბუკურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2150 მეტრზე.  ...

სოფელი ჭონთიო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2190 მეტრზე. ...

სოფელი ხახაბო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 2020 მეტრზე....

სოფელი ბეღელა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში 2080 მეტრზე....

სოფელი ვეძისხევი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში 2120 მეტრზე....

სოფელი ალისგორი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე გომეწრის ხეობაში 1900 მეტრზე....

სოფელი ჭიღლაურთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 2030 მეტრზე. ...

სოფელი დიკლო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 2150 მეტრზე. ...

სოფელი შენაქო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 1930 მეტრზე....

სოფელი ხისო მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 1860 მეტრზე. ...

სოფელი შტროლთა მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე კერძოდ ჩაღმათუშეთში ზღვის დონიდან 1950 მეტრზე. ...

საბანაკე შავწყალა მდებარეობს წოვათუშეთში მდინარე წავწყალას ხეობაში ზღვის დონიდან 2150 მეტრე. საბანაკე მდებარეობს მდინარის გვერდით. ...

ტბა ორწყალი მდებარეობს თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე ზღვის დონიდან 2840 მეტრზე, საიდანაც იღებს სათავეს მდინარე ორწყალი....

თუშეთის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი აღმოსავლეთ კავკასიონზე. მდებარეობს თუშეთის ქვაბულში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, კახეთის მხარეში, ზღვის დონიდან 9...

გამჭოლი მარშრუტი იწყება ცერიდან (თორღვას აბანოს უღელტეხილი) გაივლის ორწყალის უღელტეხილსა და ტბებს და ჩადის გომეწრის ხეობაში. გომეწრის ხეობაში გაივლის ...

მარშუტი იწყევა ჩაღმათუშეთის სოფელი ჟველურთადან, გაივლის გომეწრის ხეობის უმეტეს სოფლებს (გოგლურთა, ვესტომთა, ბუხურთა, ილიურთა, ბეღელა, დოჭუ, ბოჭორნა) დ...

ორეთის ტბიდან იშლება ულამაზესი ხედები. მარშრუტზე შეიძლება გადაეყაროთ კავკასიურ შურთხს, შველს, ნიამორს, დათვს ან მათ ნაკვალევს. მარშრუტი იწყე...

ბილიკი იწყება ხევსურეთიდან, კერძოდ სოფელი მუცოდან და მთავრდება თუშეთის დაბა ომალოში. მარშრუტი მოიცავს აწუნთას უღელტეხილს, დართლოს რამდენიმე სოფელს, ნა...

წრიული მარშრუტი იწყევა ომალოდან გაივლის ჩაღმათუშეთის სოფლებს ხახაბოსა და ჭიღლაურთას და გადადის გომეწრის ხეობაში. გომეწრის ხეობაში მარშრუტი მოიცავს სოფ...

მარშრუტი მოიცავს პირიქითა თუშეთის შემდეგ სოფლებს: დართლო, კვავლო, დანო, ჭეშო, ფარსმა, გირევი და ჰეღო. ...

იხილეთ ასევე
review

დასვი კითხვა

გაქვთ კითხვა ამ ადგილის შესახებ?
დასვი კითხვა ნებისმიერ თემაზე, ჩვენ მზად ვართ, დაგეხმაროთ.

დასვი კითხვა
შეაფასე

დასვი კითხვა

შეაფასე თუშეთი

საშინელი!

ცუდი!

კარგი!

ძალიან კარგი!

შესანიშნავი!