ჩაჟაშის ქვედა ციხის კომპლექსი

ჩაჟაშის ქვედა ციხის კომპლექსი, ე.წ „თამარის სამჭედლო“ სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, უშგულის თემის სოფელ ჩაჟაშში მდებარეობს. იგი ჩაჟაშის საფორთიფიკაციო სისტემის ერთიან სტრუქტურაში შედიოდა თამარის ზედა ციხესთან ერთად და უშგულის ოთხივე სოფელს გადაჰყურებს. ძეგლი X-XI საუკუნეებით თარიღდება. კომპლექსი ოთხი კოშკისა და ეკლესიისგან შედგებოდა, რომელთაგან ამჟამად მხოლოდ ეკლესია, ერთი კოშკი და ორი კოშკის ნანგრევებია შემორჩენილი. გადმოცემის თანახმად ჩაჟაშის ქვედა ციხის კომპლექსი თამარ მეფის საზამთრო რეზიდენცია იყო.

კოშკი

კომპლესის აღმოსავლეთ კიდეში, ყველაზე მაღალ ადგილას აღმართულია, მსხვილი და ვიწრო ფიქლის შესანიშნავი წყობით ნაგები, ზურაბ ნიჟარაძის კოშკი, რომლის ძირშიც დიდი ზომის რიყის ქვებია გამოყენებული. კოშკი განიერია, მცირე ენთაზისით. მისი ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები სადაა. აღმოსავლეთით, მესამე, მეოთხე და მეხუთე სართულის დონეებზე სიბრტყის სხვადასხვა მონაკვეთში მცირე ზომის სარკმლებია გაჭრილი. დასავლეთ ფასადის მეორე და მეოთხე სართულებზე კარის ღიობებია შემორჩენილი კოჭის ბუდეებით, რაც აივნების არსებობაზე მიანიშნებს. მესამე სართულის დონეზე პატარა სარკმელია გაჭრილი. აღსანიშნავია კოშკის გამორჩეული, ყოველი კედლის ცენტრში მოწყობილი ძლიერად შვერილი მაშიკულით დასრულება. კოშკი ერთიან, ძლიერ დომინანტად აღიქმება.

ეკლესია

ჩაჟაშის ქვედა ციხის კომპლექსის ეკლესია ძალიან მცირე ზომის, გეგმაში მართკუთხა, დარბაზული ნაგებობაა. ტაძრის დაბალი დარბაზი, გადაკეთების გამო უხეიროდ ამოყვანილი, ვიწრო, ფართოკონქიანი აფსიდით სრულდება, ცენტრში დიდი, სწორკუთხა სარკმლით. აფსიდი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული და დარბაზის მხარეს, მთელ სიმაღლეზე, მსუბუქად შვერილი მხრები აქვს. დარბაზსა და აფსიდს ფიქლით ნაგები, შეულესავი კანკელი ყოფს. კონქის ზედა ნაწილი და მთელი კამარა შემორჩენილი არ არის და მათ მაგივრობას ფიქლის ლოდები ასრულებს, რომლებიც ერთგვარ "ბრტყელ გადახურვას" ქმნის. ეკლესიას დასავლეთის კედელში გარედან სწორკუთხა და დარბაზის მხრიდან - თაღოვანი შესასვლელი აქვს. იგი უზარმაზარი, მართკუთხა ბალავრითაა გადახურული. დასავლეთის კედელში მოთავსებულია სარკმელიც, რომელიც აფსიდის სარკმელთან შედარებით უფრო დაბალი და ღრმაწირთხლებიანია. ტაძარს თავდაპირველი კარი არ აქვს შემორჩენილი, ამჟამად აქ ერთ-ერთი ადგილობრივის შენაწირი, კვეთილობიანი ხის კარია. გრძივი კედლების ქვედა ნაწილს ვიწრო, დაბალი საფეხური გასდევს. სრულიად სადა ინტერიერი შებათქაშებული ყოფილა, თუმცა ბათქაში ამჟამად მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა შემორჩენილი.