მრავალძალის წმ. გიორგის ეკლესია

მრავალძალის წმ. გიორგის ეკლესია რაჭაში, ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ მრავალძალის მიდამოებში მდებარეობს. იგი XI საუკუნით თარიღდება. მრავალძალის ეკლესიის აგება სავარაუდოდ ბაგრატ III-ის მიერ 1010 წელს რაჭის საერისთაოს დაარსებას უკავშირდება. ამ პერიოდში აიგო რაჭის ისეთი მნიშვნელოვანი ძეგლები, როგორიცაა: ნიკორწმინდა, პატარა ონი, ზემო კრიხი, ხიმში და მრავალი სხვა. თავდაპირველად წმინდა გიორგის ეკლესია საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია ყოფილა. იგი გამოირჩეოდა დახვეწილი არქიტექტურული ფორმებით, ჩუქურთმებით, ლაპიდალური წარწერებით და მოხატულობით. 1894 წელს, დეკანოზ მიხეილ სხირტლაძის ხელმძღვანელობით, ტაძარი განახლდა და გადიდდა. ახალი ტაძარი შედარებით დიდი ზომის ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობა იყო, ძველი ეკლესიიდან კი მხოლოდ აღმოსავლეთი ნაწილი დარჩა. 1991 წლის რაჭის მიწისძვრამ XIX საუკუნის შენობა ჩამოაქცია, დაზიანდა ასევე ძველი ნაწილიც. 2007-2009 წლებში კულტურის სამინისტროს ძეგლთა დაცვის კომიტეტმა მიერ წამოწყებული სარებილიტაციო სამუშაოები ჩაატარა და ტაძარი აღადგინა. მრავალძალის წმ. გიორგის ეკლესია შემკულია XI საუკუნის გამორჩეული რელიეფებით, გვხვდება ასევე ლაპიდარული წარწერებიც. ტაძარში მრავალი მნიშვნელოვანი რელიკვია ინახებოდა, მათ შორის ჯალალ-ედ-დინის მუზარადი და შაჰ- აბასის ხმალი. მრავალძალის ეკლესია ქართული კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ძეგლია.