გუდაურის პანორამა

გუდაურის პანორამა, რომელიც ოფიციალურად „გეორგიევსკის ტრაქტატის მემორიალის“ ან „ხალხთა მეგობრობის თაღის“ სახელით არის ცნობილი, საქართველოს სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 2384 მეტრ სიმაღლეზე, ჯვრის უღელტეხილთან ახლოს მდებარეობს.

მისი შექმნისა და არქიტექტურის ისტორია რამდენიმე საინტერესო ეტაპს მოიცავს:

1. შექმნის ისტორია და იდეოლოგიური კონტექსტი

მონუმენტი 1783 წელს რუსეთის იმპერიასა და ქართლ-კახეთის სამეფოს შორის გაფორმებული გეორგიევსკის ტრაქტატის 200 წლის იუბილეს აღსანიშნავად 1983 წელს აიგო. საბჭოთა პერიოდში ეს თარიღი ორ ქვეყანას შორის "საუკუნოვანი მეგობრობის" სიმბოლოდ საგანგებოდ აღინიშნა.

საინტერესოა, რომ ამ იუბილესთან დაკავშირებით სულ სამი მონუმენტი შეიქმნა:

პირველი — უშუალოდ ეს თაღი გუდაურთან.

მეორე — მოსკოვში, ტიშინსკაიას მოედანზე აღმართული სტელა „მეგობრობა სამარადჟამოდ“.

მესამე — თბილისის შესასვლელთან დადგმული „მეგობრობის კვანძი“, რომელიც ტრაქტატის გრაგნილსა და ოქროსფერ კვანძს გამოსახავდა (ეს უკანასკნელი 1991 წელს, დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, ზვიად გამსახურდიას ბრძანებით, როგორც საბჭოთა/რუსული გავლენის სიმბოლო, დემონტაჟებულ იქნა).

2. არქიტექტურა და დიზაინი

მონუმენტის პროექტის ავტორი ცნობილი მოქანდაკე ზურაბ წერეთელი იყო, ხოლო არქიტექტორი — გიორგი ჩახავა (რომელსაც ეკუთვნის თბილისში საავტომობილო გზების სამინისტროს, ამჟამინდელი საქართველოს ბანკის ცენტრალური ოფისის უნიკალური შენობაც).

ჩახავამ, რომელიც რთულ რელიეფებთან მუშაობის ოსტატი იყო, მონუმენტი პირდაპირ კლდის პირას, უფსკრულის კიდეზე დააპროექტა, საიდანაც „ეშმაკის ხეობის“ შთამბეჭდავი ხედი იშლება. ნაგებობა წარმოადგენს ნახევარწრიულ, საბჭოთა მოდერნიზმისა და ბრუტალიზმის სტილის მქონე ბეტონისა და ქვის კონსტრუქციას. თაღის პერიმეტრზე განლაგებულია გადმოკიდებული აივნები, რომლებიც მნახველებს ხეობის პანორამულ ხედებს უშლის.

3. მოზაიკა. ნაგებობის შიდა კედელი მთლიანად დაფარულია ფერადი კერამიკული მოზაიკით (ფრესკით), რომელზეც მხატვრებმა — ზურაბ კაპანაძემ, ზურაბ ლეჟავამ და ნოდარ მალაზონიამ იმუშავეს. მოზაიკა ორ ნაწილად არის გაყოფილი:

მარცხენა მხარეს გამოსახულია სცენები ქართული ისტორიიდან, კულტურიდან და მითოლოგიიდან.

მარჯვენა მხარეს წარმოდგენილია რუსული კულტურისა და ისტორიის მოტივები.

ცენტრში გამოსახულია დედა შვილით, რაც მომავალ თაობებსა და მშვიდობას განასახიერებს.

კედელზე ასევე ქართულ და რუსულ ენებზე დატანილია შოთა რუსთაველის უკვდავი სტრიქონები „ვეფხისტყაოსნიდან“: „ხამს მოყვარე მოყვრისათვის თავსა ჭირსა არ დამრიდად, გული მისცეს გულისათვის, სიყვარული გზად და ხიდად“.

4. თანამედროვეობა

საბჭოთა კავშირის დაშლისა და ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკური ურთიერთობების გამწვავების შემდეგ, მონუმენტმა დაკარგა თავისი პირვანდელი იდეოლოგიური დატვირთვა. დღეს ის აღარ აღიქმება პოლიტიკურ სიმბოლოდ — ტურისტებისა და ადგილობრივებისთვის ის იქცა უნიკალურ არქიტექტურულ ძეგლად, კავკასიონის ბუნებით ტკბობის საუკეთესო სათვალთვალო პლატფორმად და პარაგლაიდინგის ერთ-ერთ მთავარ ლოკაციად საქართველოში. 2018 წელს მონუმენტს სრული რესტავრაცია ჩაუტარდა, რის შედეგადაც პირვანდელი სახით აღდგა დაზიანებული მოზაიკა და გამაგრდა კონსტრუქცია.