ზედა ვარძიის დედათა მონასტერი

ზედა ვარძიის დედათა მონასტერი სამცხე-ჯავახეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიიდან დაახლოებით 3 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს. მტკვრის მარცხენა ნაპირის პატარა, ვიწრო ხეობას მთის ფერდობზე აღმართული ღვთისმშობლის ეკლესია ასრულებს. კომპლექსში ორნავიანი ტაძარი, კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულები და ახალი სამონასტრო შენობები შედის.

ისტორია და წარწერები

ეკლესია ჩვეულებრივ XI საუკუნის პირველი ნახევრით თარიღდება. მისი სამშენებლო წარწერის ინტერპრეტაციაში X–XI საუკუნეების მიჯნაც არის დასახელებული. ეს დათარიღებები ძეგლის აგების ახლო პერიოდს ასახავს, თუმცა ზუსტი წლის დადგენის საშუალებას არ იძლევა.

სამხრეთის შესასვლელის ბალავრის ცენტრში წნული ჯვარია, მის ორივე მხარეს კი კიდურყვავილოვანი და მრგვლოვანი ასომთავრულით შესრულებული წარწერა: „დედაო ღმრთისაო, მეოხ ეყავ ერისთავ ერისთავსა ლიპარიტს და შვილთა მისთა დღესა მას საშინელს, რომელმან გულსმოდგინებით აღგიშენა წმინდაი ესე ეკლესიაი, ამენ“. წარწერა ეკლესიის აგებას ერისთავთ-ერისთავ ლიპარიტს უკავშირებს.

ამავე კედელზე ადრე შავი საღებავით შესრულებული ასომთავრული წარწერაც იყო დაფიქსირებული. დღეს აღარ შემორჩენილი ტექსტი დამატებით სამუშაოებზე მიუთითებდა — დასავლეთიდან კარიბჭის მიშენებასა და სამალავის გამოკვეთაზე.

მთის ფერდობზე აგებული ტაძარი

ეკლესია ხელოვნურად მოსწორებულ ბაქანზე, ორსაფეხუროვან ცოკოლზე დგას. დამრეცმა ფერდობმა განაპირობა აღმოსავლეთის მხარის მაღალი სუბსტრუქცია: ხეობისკენ მიქცეული ნაწილი დაახლოებით 3.5 მეტრის სიმაღლის საფუძველზეა აღმართული. ეს სიმაღლე და სახურავის მკვეთრი დაქანება ფართო მოცულობას უფრო მსუბუქ იერს აძლევს.

ნაგებობის გარეგნობა უჩვეულოა ქართული უგუმბათო არქიტექტურისთვის: ერთ ორფერდა სახურავში სამი ნაწილი — ორნავიანი ბირთვი და სამხრეთის სტოა — ერთიანდება. ამ გადაწყვეტას საკურთხევლის ორივე მხარეს არსებული სამალავებიც განაპირობებს.

შიდა და გარე კედლები კარგად გათლილი, საშუალო ზომის ადგილობრივი ანდეზიტის კვადრებითაა მოპირკეთებული. ქვის რიგები ჰორიზონტალურია, მათი სიმაღლე მეტ-ნაკლებად თანაბარი; სხვადასხვა სიგანის ქვები და პატარა, განსხვავებული მოხაზულობის ჩანართები წყობას აცოცხლებს. ფერებში მომწვანო-მოყვითალო, მონაცრისფრო და სხვადასხვა ინტენსივობის შინდისფერი ტონებია შერეული. ინტერიერში ნაცრისფერი ზოგან თითქმის შავ ელფერს იღებს.

ფასადები და ინტერიერი

ყველაზე მეტად აღმოსავლეთისა და სამხრეთის ფასადებია შემკული. აღმოსავლეთით სამი საპირეშემოვლებული სარკმელი და მოჩუქურთმებული კარნიზია. სამხრეთიდან სტოაში სამი თაღით შევდივართ, რომლებიც მძლავრი, ორნამენტიანი კაპიტელების მქონე სვეტებს ეყრდნობა. სტოა აღმოსავლეთით ყრუ, უსარკმლო აფსიდით სრულდება. დასავლეთი თაღის პირდაპირ ტაძრის ფართო, საგანგებოდ მორთული კარია.

შესასვლელი პირდაპირ მთავარ ნავში გადის. შიგნით ორი მაღალი ბურჯი და მათზე დაყრდნობილი სამი თაღი სივრცეს ორ არათანაბარ ნაწილად ყოფს. მთავარი ნავი მაღალი და ხალვათია, აღმოსავლეთით ამაღლებული საკურთხევლით; ჩრდილოეთის ნავი კი ვიწრო, დაბალი და ბნელია. ყურადღებას იმსახურებს საკურთხევლისა და ნავთაგამყოფი საყრდენების იმპოსტებზე შესრულებული პლასტიკური ორნამენტი.

რა ვნახოთ ახლოს

მონასტრისკენ მიმავალ გზაზე მდებარე ზედა ვარძიის გამოქვაბულთა კომპლექსი ცალკე მოსანახულებელი ადგილია. მოგზაურობა შეგიძლიათ ვარძიისა და ჭაჭკარის გაცნობით გააგრძელოთ. მოქმედ მონასტერში სტუმრობისას გაითვალისწინეთ სამონასტრო ცხოვრების წესები და მსახურების დრო.