გორის ციხე

გორის ციხე შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრში, ქალაქ გორის შუაგულში, მაღალ კლდოვან ბორცვზე მდებარეობს. ციხესიმაგრე ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა და ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის სტატუსი აქვს. მისი გალავნიდან გორისა და მიმდებარე სივრცის ხედები იშლება, ხოლო სხვადასხვა დროის ნაშთები ამ ადგილის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას გვაცნობს.

ისტორია

ბორცვის ჩრდილოეთ ფერდობზე შემორჩენილი ნანგრევები და არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს, რომ აქ ძვ. წ. I ათასწლეულის უკანასკნელ საუკუნეებში ძლიერი სიმაგრე არსებობდა, რომლის გარშემოც მოსახლეობა ცხოვრობდა. ციხის პირველი წერილობითი მოხსენიება სხვადასხვა წყაროში განსხვავებულად თარიღდება: ზოგან XIII საუკუნეა მითითებული, ქართული ენციკლოპედია კი IX–X საუკუნეების თხზულებას ასახელებს. ეს განსხვავება არ ცვლის არქეოლოგიურ ცნობებს ადგილის გაცილებით ადრეული ისტორიის შესახებ.

გორის ციხის მნიშვნელობას მისი სტრატეგიული მდებარეობა განსაზღვრავდა — სიმაგრის დაუფლება მთელ შიდა ქართლზე პოლიტიკური კონტროლის დამყარებას უკავშირდებოდა. საუკუნეების განმავლობაში იგი არაერთხელ განაახლეს და გადააკეთეს. ძირითადი ნაწილი XVII საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფემ აღადგინა, ხოლო 1774 წელს მეფე ერეკლე II-მ საფუძვლიანად შეაკეთა. ციხის დღევანდელი სახე მნიშვნელოვანწილად სწორედ ამ უკანასკნელ აღდგენას უკავშირდება.

1801 წელს რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ, პირველ წლებში, ციხე კვლავ ასრულებდა სამხედრო ფუნქციას: აქ რუსეთის არმიის გრენადერთა ბატალიონი იდგა. მოგვიანებით მან ძველი სტრატეგიული მნიშვნელობა დაკარგა. 1920 წლის მიწისძვრამ ნაგებობა ძლიერ დააზიანა; 1950-იან წლებში იგი ნაწილობრივ აღადგინეს, შემდეგ კი პერიოდულად სარემონტო სამუშაოები ტარდებოდა.

არქიტექტურა

ციხესიმაგრე ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები, ადრინდელ სამშენებლო ფენებში კი თლილი ქვაც გვხვდება. ოვალური გეგმის ციტადელს დასავლეთიდან შედარებით უკეთ შემონახული „ცხრაკარა“ ეკვრის. სამხრეთით და აღმოსავლეთით დამხმარე გალავნებია განლაგებული, რომლებიც თავდაცვით ნაგებობას დამატებით ზღუდეებს უქმნიდა.

ციხის თავდაპირველი შესასვლელი დღეს არ იკვეთება. სამხრეთი კედლის შუაში არსებული კამაროვანი ჭიშკარი გვიანდელ პერიოდს მიეკუთვნება. სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთში პატარა ეკლესიის ნანგრევებია. ციხეს ჰქონდა წყლის ამოსაზიდი გვირაბი და წყალსაცავი — წყლით მომარაგება სიმაგრის თავდაცვისთვის აუცილებელი იყო.

მონახულება

ციხის დათვალიერება გორის ცენტრში სეირნობას შეგიძლიათ შეუთავსოთ. ბორცვზე ასვლა ფეხით მოგიწევთ, ამიტომ ჩაიცვით მოსახერხებელი ფეხსაცმელი და გადაადგილებისას ყურადღება მიაქციეთ უსწორმასწორო ზედაპირს. მაღლობიდან ქალაქის ხედების დათვალიერება ციხის მდებარეობისა და თავდაცვითი მნიშვნელობის უკეთ აღქმაშიც დაგეხმარებათ.

ბორცვის ძირში ქართველი მეომრების მემორიალსაც ნახავთ: წრიულად განლაგებული რვა ბრინჯაოს ფიგურა დაზიანებული სხეულებითაა წარმოდგენილი. კომპოზიცია ომის დანაკარგსა და თავდადებას ეძღვნება და ციხის მონახულების შემდეგ მშვიდად გასაჩერებელი ადგილია.

რა ვნახოთ ახლომახლო

გორის შემოგარენში მოგზაურობას შეგიძლიათ დაუმატოთ კლდეში ნაკვეთი ქალაქი უფლისციხე ან ტანას ხეობაში მდებარე ატენის სიონი. ეს ადგილები რეგიონის ძველ საქალაქო ცხოვრებასა და საეკლესიო არქიტექტურას გაგაცნობთ.

სხვა მიმართულებით, სოფელ ვარიანში, მდებარეობს იაკობ გოგებაშვილის სახლ-მუზეუმი. მის მონახულებას შინდისში გამგზავრებაც შეგიძლიათ შეუთავსოთ, სადაც შინდისის ციხე და რკინიგზის სადგურთან მდებარე შინდისის გმირების მემორიალი დაგხვდებათ.