საორბისის წმინდა გიორგის ეკლესია

საორბისის წმინდა გიორგის ეკლესია შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიცესის სამხრეთ გარეუბანში, მდინარე თეძმის მარცხენა ნაპირზე, მაღალ კლდოვან ბორცვზე დგას. 1152 წლით დათარიღებული ტაძარი საინტერესოა როგორც მოჩუქურთმებული ფასადებით, ისე XII საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტებით.

ისტორია და სამშენებლო წარწერა

აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ ჩასმული ფილა ასომთავრულ სამშენებლო წარწერას ინახავს. იგი ტაძრის ამშენებლად კახა ერისთავთერისთავს ასახელებს და მშენებლობას 1152 წელს უკავშირებს. წარწერის ტექსტია: „წმიდაო გიორგი შეიწყალე ერისთავთ ერისთავი კახა და შვილნი მათნი და დაიცავ სოფელი მიწა მათი მოსავი შენი და მაშენებელი ტაძრისა შენისა ქორონიკონი იყო ტაბ“.

1962 წელს ეკლესიას ნაწილობრივი აღდგენა ჩაუტარდა: ნაგებობა გადახურეს და ფასადები შეაკეთეს. დაზიანებული ნაწილები და შემორჩენილი მხატვრობა დღესაც მისი ისტორიის მნიშვნელოვანი მატარებელია.

არქიტექტურა და ფასადები

დარბაზული ეკლესიის ზომებია 17 × 12,5 მეტრი. იგი კარგად გათლილი ქვიშაქვის კვადრებითაა ნაგები და მაღალ ცოკოლზე დგას. დასავლეთის ფასადი კლდოვან ფერდს გადაჰყურებს. შესასვლელი სამხრეთიდან, სამხრეთ-დასავლეთის მინაშენის გავლითაა.

ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელი და ორი ნიშია; თითო სარკმელი ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებშიცაა გაჭრილი. საკურთხეველს დარბაზისგან ოსტატურად შესრულებული, თუმცა ძლიერ დაზიანებული კანკელი გამოყოფს.

აღმოსავლეთისა და სამხრეთის სარკმლების ფართო საპირეებს მცენარეული და გეომეტრიული ჩუქურთმები ამკობს. აღმოსავლეთის ფრონტონის წვერში თანაბარმკლავიანი ჯვარია ამოკვეთილი. ეკლესიის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებს გალავანი უერთდება, რომლის შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთითაა.

საკურთხევლის მოხატულობა

შიდა კედლებზე შემორჩენილი მხატვრობა შენობის თანადროულია. საკურთხევლის კონქში „ვედრების“ კომპოზიციის ნაწილები ჩანს: მაცხოვრის მარჯვენა ტერფი ოქროსფერი ოქრას სარჩულითა და ყავისფერი კონტურის კვალით, მოწითალო-ყავისფერი ქიტონის ფრაგმენტი და კვადრატული ფორმის, სწორკუთხედებად დანაწევრებული ტახტის ფეხი. ჩრდილოეთის მხარეს ექვსფრთედის ფრაგმენტია.

ქვედა, მეორე რეგისტრში ეკლესიის მამათა ექვსი ფრონტალური ფიგურაა. სარკმლის წირთხლებზე მოხატულობა შედარებით უკეთ შემორჩა: ასომთავრული წარწერებით აქ დიაკვნები, წმინდა სტეფანე და წმინდა გერმანოზი ამოიცნობიან. ეკლესიის მამების შარავანდები ყვითელია, დიაკვნებისა — მონაცრისფრო-იისფერი.

კედლის სცენები და ფერები

ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში „იერუსალიმს შესვლის“ სცენიდან ცხენისა და მაცხოვრისკენ მიმართული ბავშვის გამოსახულების ნაწილი დარჩა. იმავე კედლის დასავლეთ მხარეს ორი მოწამის წელზედა ფიგურა იკითხება; ერთ-ერთი მათგანი მეომარია.

სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შემორჩენილია დაზიანებული სცენა — წმინდა გიორგის ბრძოლა გველეშაპთან, წითური ცხენით. შესასვლელის ტიმპანში მაცხოვრის თავია გამოსახული. კარის ზემოთ, მის მარჯვნივ და დასავლეთის კედელზე სხვა სცენების ფრაგმენტებიცაა, თუმცა მათი შინაარსის გარჩევა აღარ ხერხდება.

სამხრეთის სარკმლის წირთხლები მცენარეული ორნამენტითაა დაფარული: შავ ფონზე სამფურცლიანი ყვავილები, ყვითელი ყლორტები და მტვრიანები იკითხება. ეს მოტივები XI–XII საუკუნეების ქართულ მონუმენტურ მხატვრობას ახასიათებს. ფერთა გამა თავშეკავებულია — მოწითალო-აგურისფერი, ოქროსფერი ოქრა, ცისფერი, მოწითალო-ყავისფერი და ნაცრისფერი; სტატიკური ფიგურები მკაცრი გამომსახველობით გამოირჩევა.

მონახულება და ახლომდებარე ადგილები

კლდოვან ბორცვზე გადაადგილებისას ფრთხილად იარეთ და მხატვრობას ნუ შეეხებით. თავდაპირველად ფასადის წარწერა და ჩუქურთმები დაათვალიერეთ, შემდეგ კი, თუ შესვლა შესაძლებელია, ინტერიერის სცენებს დაუთმეთ დრო.

თეძმის ხეობის მოგზაურობას შეგიძლიათ ხოვლეს აკვედუკის „ქვახიდის“ მონახულებაც დაუმატოთ. უფრო ხანგრძლივი მარშრუტისთვის გაითვალისწინეთ რკონის მონასტერი, რომლის მისასვლელი და ფეხით გასავლელი მონაკვეთი ცალკე უნდა დაგეგმოთ.