სათხეს ეკლესია (ნინოწმინდა)

სათხეს ეკლესია მდებარეობს ჯავახეთში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათხეში.

სათხეს ეკლესია 1065 წლამდეა აშენებული საქართველოს მეფის ბაგრატ მეოთხის დროის ჯავახეთის ერისთავის ფარსმან თმოგველის მიერ, რის შესახებაც აწ უკვე დაღუპული სამხრეთის ბალავრის ქვის წარწერით ვიგებდით: „ადიდენ ღმერთმან ფარსმან ერისთავთ ერისთავი აეშენა ესე ეკლესიაი სადიდებლად მათდა და მშობელთა მათთა სალოცველად“. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია კარგად გათლილი ფერადოვანი წითელი და მოყვითალო ფერის ქვით. შესასველელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან ქონდა (სამხრეთის ამოშენებულია). სარკმლები თითო აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში, ხოლო სამხრეთისაში - ორი. ამათგან დღეს მხოლოდ აღმოსავლეთისაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, რომლის ღერძზე ერთი ფართო და თაღოვანი სარკმელია. აფსიდაში ორი თითქმის იატაკის დონიდან დაწყებული და სარკმლის შუაწელამდე აზიდული ღრმა და თაღოვანი ნიშებია. კონქი ეყრდნობოდა მხრებზე გადასულ თაღს. დარბაზის გრძივი კედლები დანაწევრებულია ორი წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით, რომელთა ქვედა საფეხურის კაპიტელები საფეხუროვანია, ხოლო ზედა - სადა. პილასტრის სადა კაპიტელებიდან კამარის საბჯენი თაღები გადადიოდა, ქვედა, პროფილირებული პილასტრებიდან კი კედლის დეკორატიული თაღნარია გადაშლილი. ტაძრის ფასადები შემკული ყოფილა. ამჟამად თავის ადგილას არის შემორჩენილი აღმოსავლეთის სარკმლის საპირე, რომელიც შედგება პარალელური გრეხილი ლილვის რკალისგან, რომლის შიგნით, უშუალოდ სარკმლის ჭრილს შემოსდევდა კონცენტრული წრეების რიგით შედგენილი ორნამენტი. ამჟამად მისგან მხოლოდ თაღის ნაწილია დარჩენილი, დანარჩენი ჩამოჭრილია სარკმლის გაფართოვების დროს. ლილვების თავზე ქვის კიდეს ჰორიზონტალურად გაყოლებულია მარჯვნივ გახსნილი ნახევარწრეების რიგით გაფორმებული რელიეფი. ამავე ტაძრის კიდევ ერთი სარკმლის საპირე ამჟამად მასზე სამხრეთიდან მიშენებული მონოფიზიტური ეკლესიის აღმოსავლეთის სარკმლის საპირედაა ჩასმული. იგი სადა ლილვების თაღითაა გაფორმებული, რომელიც ორნამენტულ ბაზისს ეყრდნობა. ფასადებს ეტყობათ გადაწყობის კვალი: სამხრეთისა და დასავლეთის კედლების წყობაში ჩასმულია კარის მოჩარჩოების ფრაგმენტები. კარს გარმოუყვებოდა სამმაგი მოჩარჩოება. პირველ ფენას ქმნის ე.წ. სოლისებრი ორნამენტი, რომელსაც შემოსდევს გრეხილი წყვილი ლილვი და სრულდება საკმაოდ სქელი დეკორატიულორნამენტიანი სწორკუთხა ჩარჩოთი. როგორც ჩანს ეკლესიის მთავარი მორთულობა სამხრეთის ფასადზე იყო განთავსებული. შემორჩენილ ბალავრის ქვაზე სამოთხის ბაღში მოცემული ღვთისმშობელია ყრმით: ბალავრის ქვას შემოსდევს დეკორატიულორნამენტიან ჩარჩო. ჩარჩოს თითოეული წახნაგი ერთმანეთისგან განსხვავებული ორნამენტის მქონეა. შიდა არე სამ ნაწილადა გაყოფილი, კიდეები სადადაა დატოვილი, შუაში კი მსხმოიარე ვაზებს შორის ღვთისმშობელია გამოსახული ყრმით. ამავე კედელზე, კარის აღმოსავლეთით შემორჩენილია XII-XIII სს. 11 სტრიქონიანი ხუცური წარწერა, რომლითაც ვგებულობთ, რომ გიორგი შაზელისძისა და მისი ძეებისთვის ეკლესიის მესვეურებს ორდღიანი აღაპი დაუწესებიათ და რომ აქ უნაკლულოდ უნდა დახარჯულიყო ბარბარობას ეკლესიაში შემოსული ღვინო და სეფისკვერი: „ქ. გიორგი შაზელისძესა და ძეთა მისთა შეუნდვენ ღმერთმან. დაიდვეს ორი დღე აღაპი, რომე არცა ზედაშე და სეფისკვერი გამოვიდეს. ბარბარობაი და მეორედ მოსვლაი, ამა საყდარსა შიგან მყოფმა ვერვინ დააკლოს წირვაი ჩუენსა მომავალმან და ვინცა დააკლოს კანონსამცა ქუეშე არს ამენ“. სამხრეთის ფასადის ეს წარწერა და ბალავრის ქვა დღეს 1877 წ. სამხრეთიდან მიშენებული მონოფიზიტური ეკლესიის ინტერიერშია მოქცეული. ეკლესიას სრულად აქვს დაკარგული კამარა და კონქი.